Historiae Alexandri Magni Macedonis
 |
| Previous | Back to Main | Next |
[ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 ]
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Isdem fere diebus, Ceander et Sitalces et cum Agathone Heracon superveniunt,
qui Parmenionem iussu regis occiderant. V milia peditum cum equitibus
M, sed et accusatores eos e provincia, cui praefuerant,
sequebantur; nec tot facinora, quot admiserant, conpensare poterat caedis
perquam gratae regi ministerium. Quippe, cum omnia profana spoliassent, ne
sacris quidem abstinuerant: virginesque et principes feminarum stupra
perpessae corporum ludibria deflebant. Invisum Macedonum nomen avaritia
eorum ac libido Barbaris fecerat. Inter omnes tamen eminebat Cleandri
furor, qui nobilem virginem constupratam servo suo pelicem dederat.
Plerique amicorum Alexandri non tam criminum, quae palam obiciebantur,
atrocitatem quam memoriam occisi per illos Parmenionis, quod tacitum
prodesse reis apud regem poterat, intuebantur, laeti reccidisse iram in
irae ministros, nec ullam potentiam scelere quaesitam cuiquam esse
diuturnum. Rex cognita causa pronuntiavit ab accusatoribus unum, et id
maximum, crimen esse praeteritum, desperationem salutis suae; numquam enim
talia ausuros, qui ipsum ex India sospitem aut optassent reverti aut
credidissent reversurum. Igitur hos quidem vinxit, DC autem militum, qui
saevitiae eorum ministri fuerant, interfici iussit. Eodem die sumptum est
supplicium de iis quoque, quos auctores defectionis Persarum Craterus
adduxerat.
Haud multo post Nearchus et Onesicritus, quos longius in Oceanum procedere
iusserat, superveniunt. Nuntiabant autem quaedam audita, alia conperta:
insulam ostio amnis subiectam auro abundare, inopem equorum esse; singulos
eos conpererant ab iis, qui ex continenti traicere auderent, singulis
talentis emi. Plenum esse beluarum mare, aestu secundo eas ferri, magnarum
navium corpora aequantes; truci cantu deterritas sequi classem cum magno
aequoris strepitu velut demersa navigia subisse aquas. Cetera incolis
crediderant, inter quae Rubrum mare non a colore undarum, ut plerique
crederent, sed ab Erythro rege appellari. Esse haud procul a continenti
insulam palmetis frequentibus consitam, et in medio fere nemore columnam
eminere, Erythri regis monumentum, litteris gentis eius scriptam.
Adiciebant navigia, quae lixas mercatoresque vexissent, famam auri secutis
gubernatoribus, in insulam esse transmissa, nec deinde ab iis postea visa.
Rex cognoscendi plura cupidine accensus rursus eos terram legere iubet,
donec ad Euphratis os adpellerent classem; inde adverso amne Babylona
subituros. Ipse animo infinita conplexus statuerat omni ad Orientem
maritima regione perdomita ex Syria petere Africam, Carthagini infensus,
inde Numidiae solitudinibus peragratis cursum Gadis dirigere, - ibi namque
columnas Herculis esse fama vulgaverat, - Hispanias deinde, quas Hiberiam
Graeci a flumine Hibero vocabant, adire et praetervehi Alpes Italiaeque
oram, unde in Epirum brevis cursus est. Igitur Mesopotamiae praetoribus
imperavit ut materia in Libano monte caesa devectaque ad urbem Syriae
Thapsacum septingentarum carinas navium ponere, septemremis omnes esse
deducique Babylona. Cypriorum regibus imperatum, ut aes stuppamque et vela
praeberent. Haec agenti Pori et Taxilis regum litterae traduntur, Abisaren
morbo, Philippum, praefectum ipsius, ex vulnere interisse, oppressosque qui
vulnerassent eum. Igitur Philippo substituit Eudaemonem, - dux erat
Thracum, - Abisaris regnum filio eius attribuit.
Ventum est deinde Parsagada: Persica est gens, cuius satrapes Orsines
erant, nobilitate ac divitiis inter omnes Barbaros eminens. Genus ducebat a
Cyro, quondam rege Persarum; opes et a maioribus traditas habebat, et ipse
longa imperii possessione cumulaverat. Is regi cum omnis generis donis, non
ipsi modo ea, sed etiam amicis eius daturus, occurrit. Equorum domiti
greges sequebantur currusque argento et auro adornati, pretiosa supellex et
nobiles gemmae, aurea magni ponderis vasa vestesque purpureae et signati
argenti talentum III milia. Ceterum tanta benignitas Barbaro causa mortis
fuit: nam cum omnes amicos regis donis super ipsorum vota coluisset, Bagoae
spadoni, qui Alexandrum obsequio corporis devinxerat sibi, nullum honorem
habuit. Admonitusque a quibusdam perquam Alexandro cordi esse, respondit
amicos regis, non scorta se colere, nec moris esse Persis mares ducere, qui
stupro effeminarentur. His auditis, spado potentiam flagitio et dedecore
quaesitam in caput nobilissimi et insontis exercuit. Namque gentis eiusdem
levissimos falsis criminibus adstruxit, monitos tum demum ea deferre, cum
ipse iussisset. Interim, quotiens sine arbitris erat, credulas regis aures
inplebat, dissimulans causam irae, quo gravior criminantis auctoritas
esset. Nondum suspectus erat Orsines, iam tamen vilior. Reus enim in
secreto agebatur latentis periculi ignarus, et inportunissimum scortum, ne
in stupro quidem et dedecoris patientia fraudis oblitum, quotiens amorem
regis in se accenderat, Orsinen modo avaritiae, interdum etiam defectionis
arguebat. Iam matura erant in perniciem innocentis mendacia, et fatum,
cuius inevitabilis sors est, adpetebat. Forte enim sepulchrum Cyri
Alexander iussit aperiri, in quo erat conditum eius corpus, cui dare
volebat inferias. Auro argentoque conditis repletum esse crediderat, quippe
ita fama Persae vulgaverant; sed praeter clipeum eius putrem et arcus duos
Scythicos et acinacem nihil repperit. Ceterum, corona aurea inposita
amiculo, cui adsuerat ipse, solium, in quo corpus iacebat, velavit miratus
tanti nominis regem, tantis praeditum opibus, haud pretiosius sepultum
esse, quam si fuisset e plebe. Proximus erat lateri spado, qui regem
intuens: "Quid mirum", inquit, "est inania sepulchra esse regum, cum
satraparum domus aurum inde egestum capere non possint? Quod ad me attinet,
ipse hoc bustum antea non videram, sed ex Dareo ita accepi, III milia
talentum condita esse cum Cyro. Hinc illa benignitas in te, ut, quod inpune
habere non poterat Orsines, donando etiam gratiam iniret." Concitaverat iam
animum in iram, cum hi, quibus negotium idem dederat, superveniunt: hinc
Bagoas, hinc ab eo subornati falsis criminibus occupant aures. Antequam
accusari se suspicaretur Orsines, in vincula est traditus. Non contentus
supplicio insontis spado ipse morituro manum iniecit. Quem Orsines intuens:
"Audieram", inquit, "in Asia olim regnasse feminas; hoc vero novum est,
regnare castratum!" Hinc fuit exitus nobilissimi Persarum, nec insontis
modo, sed eximiae quoque benignitatis in regem.
Eodem tempore Phradates regnum adfectasse suspectus occiditur. Coeperat
esse praeceps ad repraesentanda supplicia, item ad deteriora credenda.
Scilicet res secundae valent commutare naturam, et raro quisquam erga bona
sua satis cautus est. Idem enim paulo ante Lyncestem Alexandrum delatum a
duobus indicibus damnare non sustinuerat, humiliores quoque reos contra
suam voluntatem, quia ceteris videbantur insontes, passus absolvi; hostibus
victis regna reddiderat. Ad ultimum tam ex toto ab semet ipso degeneravit?
ut invicti quondam adversus libidinem animi arbitrio scorti aliis regna
daret, aliis adimeret vitam.
Isdem fere diebus litteras a Coeno accipit de rebus in Europa et Asia
gestis, dum ipse Indiam subegit. Zopyrio, Thraciae praepositus, cum
expeditionem in Getas faceret, tempestatibus procellisque subito coortis,
cum toto exercitu oppressus erat. Qua cognita clade, Seuthes Odrysas,
populares suos, ad defectionem conpulerat. Amissa propemodum Thracia, ne
Graecia quidem. ...
Igitur XXX navibus sunium transmittunt, - promuntorium est Atticae
terrae, - unde portum urbis petere decreverant. His cognitis rex Harpalo
Atheniensibusque iuxta infestus classem parari iubet, Athenas protinus
petiturus. Quod consilium clam agitanti litterae redduntur: Harpalum
intrasse quidem Athenas, pecunia conciliasse sibi principum animos; mox
concilio plebis habito iussum urbe excedere, ad Graecos milites pervenisse,
quibus interceptum trucidatum amico quodam auctore interemptum per
insidias. His laetus, in Europam traiciendi consilium omisit; sed exules
praeter eos, qui civili sanguine aspersi erant, recipi ab omnibus
Graecorum civitatibus, quis pulsi erant, iussit. Et Graeci haud ausi
imperium aspernari, quamquam solvendarum legum id principium esse
censebant, bona quoque quae exstarent restituere damnatis. Soli Athenienses,
non sui modo, sed etiam publici vindices, colluvionem ordinum hominumque
aegre ferebant non regio imperio, sed legibus moribusque patriis regi
adsueti. Prohibuere igitur exules finibus omnia potius toleraturi, quam
purgamenta quondam urbis suae, tunc etiam exilii admitterent.
Alexander senioribus militum in patriam remissis XIII milia peditum et II
milia equitum, quae in Asia retineret, eligi iussit existimans modico
exercitu continere posse Asiam, quia pluribus locis praesidia disposuisset
nuperque conditas urbes colonis replesset, res renovare cupientibus.
Ceterum, priusquam excerneret quos erat retenturus, edixit ut omnes milites
aes alienum profiterentur. Grave plerisque esse conpererat; et quamquam
ipsorum luxu contractum erat, dissolvere tamen ipse decreverat. Illi
temptari ipsos rati, quo facilius ab integris sumptuosos discerneret,
prolatando aliquantum extraxerant temporis. Et rex satis gnarus professioni
aeris pudorem, non contumaciam obstare, mensas totis castris poni iussit,
et X milia talentum proferri. Tum demum cum fide facta professio est. Nec
amplius ex tanta pecunia quam C et XXX talenta superfuere. Adeo ille
exercitus tot divitissimarum gentium victor plus tamen victoriae quam
praedae deportavit ex Asia. Ceterum, ut cognitum est alios remitti domos,
alios retineri, perpetuam eum regni sedem in Asia habiturum rati vaecordes
et disciplinae militaris inmemores seditiosis vocibus castra conplent,
regemque ferocius quam alias adorti omnes simul missionem postulare
coeperunt, deformia ora cicatricibus canitiemque capitum ostentantes. Nec
aut praefectorum castigatione aut verecundia regis deterriti tumultuoso
clamore et militari violentia volentem loqui inhibebant, palam professi
nusquam inde nisi in patriam vestigium esse moturos. Tandem silentio facto,
magis quia motum esse credebant quam quia ipsi moveri poterant, quidnam
acturus esset, exspectabant.
Ille: "Quid haec", inquit, "repens consternatio et tam procax atque effusa
licentia denuntiat? Eloqui metuo; palam certe rupistis imperium, et
precario rex sum, cui non adloquendi, non noscendi monendique aut intuendi
vos ius reliquistis. Equidem cum alios dimittere in patriam, alios mecum
paulo post deportare statuerim, tam illos adclamantes video, qui abituri
sunt, quam hos cum quibus praemissos subsequi statui. Quid hoc est rei?
dispari in causa idem omnium clamor est! Pervelim scire utrum qui
discedunt, an qui retinentur de me querantur." Crederes uno ore omnes
sustulisse clamorem, ita pariter ex tota contione responsum est omnes
queri.
Tum ille: "Non hercule", inquit, "potest fieri ut adducar querendi simul
omnibus hanc causam esse, quam ostenditis, in qua maior pars exercitus non
est, utpote cum plures dimiserim quam retenturus sum. subest nimirum altius
malum, quod omnes avertit a me. Quando enim regem universus deseruit
exercitus? Ne servi quidem uno grege profugiunt dominos; sed est quidam in
illis pudor a ceteris destitutos relinquendi. Verum ego tam furiosae
consternationis oblitus remedia insanabilibus conor adhibere. Omnem,
hercule, spem, quam ex vobis conceperam, damno! nec ut cum militibus meis,
- iam enim esse desistis, - sed ut cum ingratissimis operis agere decrevi.
Secundis rebus, quae circumfluunt vos, insanire coepistis, obliti status
eius quem beneficio exuistis meo, - digni, hercule, qui in eodem
consenescatis, quoniam facilius est vobis adversam quam secundam regere
fortunam. En tandem Illyriorum paulo ante et Persarum tributariis Asia et
tot gentium spolia fastidio sunt! Modo sub Philippo seminudis amicula ex
purpura sordent; aurum et argentum oculi ferre non possunt: lignea enim
vasa desiderant et ex cratibus scuta rubiginemque gladiorum. Hoc cultu
nitentes vos accepi, et D talenta aeris alieni, cum omnis regia supellex
esset haud amplius quam LX talenta, tantorum mox operum fundamenta: quibus
tamen, - absit invidia, - imperium maximae terrarum partis inposui. Asiaene
pertaesum est, quae vos gloria rerum gestarum dis pares fecit? In Europam
ire properatis rege deserto, cum pluribus vestrum defuturum viaticum
fuerit, ni aes alienum luissem, nempe in Asiatica praeda. Nec pudet
profundo ventre devictarum gentium spolia circumferentes reverti velle ad
liberos coniugesque, quibus pauci praemia victoriae potestis ostendere. Nam
ceterorum, dum etiam spei vestrae obviam istis, arma quoque pignori sunt.
Bonis vero militibus cariturus sum, pelicum suarum concubinis! quibus hoc
solum ex tantis opibus superest, in quod inpenditur. Proinde fugientibus me
pateant limites! facessite hinc ocius! ego cum Persis abeuntium terga
tutabor. Neminem teneo: liberate oculos meos, ingratissimi cives. Laeti vos
excipient parentes liberique sine vestro rege redeuntes; obviam ibunt
desertoribus transfugisque. Triumphabo, mehercule, de fuga vestra et,
ubicumque ero, expetam poenas hos, cum quibus me relinquitis, colendo
praeferendoque vobis. Iam autem scietis et quantum sine rege valeat
exercitus et quid opis in me uno sit." Desiluit deinde frendens de
tribunali, et in medium armatorum agmen se inmisit; notatos quoque, qui
ferocissime oblocuti erant, singulos manu corripit, nec ausos repugnare
XIII adservandos custodibus corporis tradidit.
Quis crederet saevam paulo ante contionem obtorpuisse subito metu, et
cum ad supplicium videret trahi nihilo ausos graviora quam ceteros? Sive
nominis, quod gentes, quae sunt sub regibus, inter deos colunt, sive
propria ipsius veneratio, sive fiducia tanta vi exercentis imperium
conterruit eos: singulare certe ediderunt patientiae exemplum, adeoque non
sunt accensi supplicio commilitonum, cum sub noctem interfectos esse
cognossent, ut nihil omiserint quod singuli magis oboedienter et pie
facerent. Nam, cum postero die prohibiti aditu venissent Asiaticis modo
militibus admissis, lugubrem totis castris edidere clamorem, denuntiantes
protinus sese morituros, si rex perseveraret irasci. At ille pervicacis ad
omnia, quae agitasset, animi peregrinorum militum contionem advocari iubet,
Macedonibus intra castra cohibitis. Et cum frequentes coissent, adhibito
interprete talem orationem habuit:
"Cum ex Europa traicerem in Asiam multas nobiles gentes, magnam vim hominum
imperio meo me additurum esse sperabam. Nec deceptus sum quod de his
credidi famae. Sed ad illa hoc quoque accessit, quod video fortes viros
erga reges suos pietatis invictae. Luxu omnia fluere credideram et nimia
felicitate mergi in voluptates. At, hercules, munia militiae hoc animorum
corporumque robore aeque inpigre toleratis; et cum fortes viri sitis, non
fortitudinem magis quam fidem colitis. Hoc ego non nunc primum profiteor,
sed olim scio. Itaque et dilectum e vobis iuniorum habui, et vos meorum
militum corpori inmiscui. Idem habitus, eadem arma sunt vobis. Obsequium
vero et patientia imperii longe praestantior est quam ceteris. Ergo ipse
Oxyartis Persae filiam mecum in matrimonio iunxi non dedignatus ex captiva
liberos tollere. Mox deinde cum stirpem generis mei latius propagare
cuperem, uxorem Darei filiam duxi, proximisque amicorum auctor fui ex
captivis generandi liberos, ut hoc sacro foedere omne discrimen victi et
victoris excluderem. Proinde genitos esse vos mihi, non ascitos milites
credite. Asiae et Europae unum atque idem regnum est. Macedonum vobis arma
do. Inveteravi peregrinam novitatem; et cives mei estis et milites. Omnia
eundem ducunt colorem. Nec Persis Macedonum morem adumbrare, nec
Macedonibus Persas imitari indecorum. Eiusdem iuris esse debent qui sub
eodem rege victuri sunt.". ...
"Quousque", inquit, "animo tuo etiam per supplicia et quidem externi moris
obsequeris? Milites tui, cives tui incognita causa a! captivis suis
ducentibus trahuntur ad poenam? Si mortem meruisse iudicas, saltem
ministros supplicii muta." Amico animo, si veri patiens fuisset,
admonebatur; sed in rabiem ira pervenerat. Itaque rursus, - nam parumper
quibus imperatum erat dubitaverant, - mergi in amnem, sicut vincti erant,
iussit. Nec hoc quidem supplicum seditionem militum movit. Namque copiarum
duces atque amicos eius manipuli adeunt petentes, ut, si quos adhuc
pristina noxa iudicaret esse contactos, iuberet interfici: offerre se
corpora irae; trucidaret. ...
Intuentibus lacrimae obortae praebuere speciem iam non regem, sed funus
eius visentis exercitus. Maeror tamen circumstantium lectum eminebat; quos
ut rex aspexit: "Invenietis", inquit, "cum excessero, dignum talibus viris
regem?" Incredibile dictu audituque, in eodem habitu corporis, in quem se
conposuerat, cum admissurus milites esset, durasse, donec a toto exercitu
illud ultimum persalutatus est; dimissoque vulgo, velut omni vitae debito
liberatus fatigata membra reiecit. Propiusque adire iussis amicis, - nam et
vox deficere iam coeperat, - detractum anulum digito Perdiccae tradidit
adiectis mandatis, ut corpus suum ad Hammonem ferri iuberent.
Quaerentibusque his cui relinqueret regnum, respondit ei qui esset optimus,
ceterum providere iam se ob id certamen magnos funebres ludos parari sibi.
Rursus Perdicca interrogante quando caelestes honores haberi sibi vellet,
dixit tum velle, cum ipsi felices essent. suprema haec vox fuit regis, et
paulo post extinguitur.
Ac primo ploratu lamentisque et planctibus tota regia personabat; mox,
velut in vasta solitudine omnia tristi silentio muta torpebant, ad
cogitationes quid deinde futurum esset dolore converso. Nobiles pueri
custodiae corporis eius adsueti nec doloris magnitudinem capere, nec se
ipsos intra vestibulum regiae tenere potuerunt; vagique et furentibus
similes tantam urbem luctu ac maerore conpleverant nullis questibus
omissis, quos in tali casu dolor suggerit. Ergo, qui extra regiam
adstiterant, Macedones pariter Barbarique, concurrunt; nec poterant victi a
victoribus in communi dolore discerni. Persae iustissimum ac mitissimum
dominum, Macedones optimum ac fortissimum regem invocantes certamen quoddam
maeroris edebant. Nec maestorum solum, sed etiam indignantium voces
exaudiebantur, tam viridem et in flore aetatis fortunaeque invidia deum
ereptum esse rebus humanis. Vigor eius et vultus educentis in proelium
milites, obsidentis urbes, evadentis in muros, fortes viros pro contione
donantis occurrebant oculis. Tum Macedones divinos honores negasse ei
paenitebat, inpiosque et ingratos fuisse se confitebantur, quod aures eius
debita appellatione fraudassent. Et cum diu nunc in veneratione, nunc in
desiderio regis haesissent, in ipsos versa miseratio est. Macedonia
profecti ultra Euphraten in mediis hostibus novum imperium aspernantibus
destitutos se esse cernebant: sine certo regis herede, sine herede regni
publicas vires ad se quemque tracturum. Bella deinde civilia, quae secuta
sunt, mentibus augurabantur: iterum non de regno Asiae, sed de rege ipsis
sanguinem esse fundendum; novis vulneribus veteres rumpendas cicatrices;
senes, debiles, modo petita missione a iusto rege, nunc morituros pro
potentia forsitan satellitis alicuius ignobilis.
Has cogitationes volventibus nox supervenit terroremque auxit. Milites in
armis vigilabant. Babylonii alius e muris, alius culmine sui quisque tecti
prospectabant, quasi certiora visuri. Nec quisquam lumina audebat
accendere; et, quia oculorum cessabat usus, fremitus vocesque auribus
captabant; ac plerumque, vano metu territi per obscuras semitas alius alii
occursantes invicem suspecti ac solliciti ferebantur. Persae comis suo more
detonsis in lugubri veste cum coniugibus ac liberis, non ut victorem et
modo ut hostem, sed ut gentis suae iustissimum regem vero desiderio
lugebant. Ac sueti sub rege vivere non alium, qui imperaret ipsis,
digniorem fuisse confitebantur. Nec muris urbis luctus continebatur; sed
proximam regionem ab ea, deinde magnam partem Asiae cis Euphraten tanti
mali fama pervaserat. Ad Darei quoque matrem celeriter perlata est.
Abscissa ergo veste, quam induta erat, lugubrem sumpsit laceratisque
crinibus humi corpus abiecit. Adsidebat ei altera ex neptibus nuper amissum
Hephaestionem, cui nupserat, lugens propriasque causas doloris in communi
maestitia retractabat. Sed omnium suorum mala Sisigambis una capiebat; illa
suam, illa neptium vicem flebat. Recens dolor etiam praeterita revocaverat.
Crederes modo amissum Dareum, et pariter miserae duorum filiorum exsequias
esse ducendas. Flebat simul mortuos vivosque: quem enim puellarum acturum
esse curam? quem alium futurum esse Alexandrum? iterum esse se captas,
iterum excidisse regnum; qui mortuo Dareo ipsas tueretur, repperisse; qui
post Alexandrum respiceret, utique non reperturas. subibat inter haec
animum LXXX fratres suos eodem die ab Ocho, saevissimo regum, trucidatos
adiectumque stragi tot filiorum patrem; e septem liberis, quos genuisset
ipsa, unum superesse; ipsum Dareum floruisse paulisper, ut crudelius posset
extingui. Ad ultimum dolori succubuit, obvolutoque capite accidentes
genibus suis neptem nepotemque aversata cibo pariter abstinuit et luce.
Quinto, postquam mori statuerat, die extincta est. Magnum profecto
Alexandri indulgentiae in eam iustitiaeque in omnes captivos documentum est
mors huius, quae, cum sustinuisset post Dareum vivere, Alexandro esse
superstes erubuit.
Et, hercule, iuste aestimantibus regem liquet bona naturae eius fuisse,
vitia vel fortunae vel aetatis. Vis incredibilis animi; laboris patientia
propemodum nimia; fortitudo non inter reges modo excellens, sed inter illos
quoque, quorum haec sola virtus fuit; liberalitas saepe maiora tribuentis,
quam a dis petuntur; clementia in devictos; tot regna aut reddita, quibus
ea dempserat bello, aut dono data; mortis, cuius metus ceteros exanimat,
perpetua contemptio; gloriae laudisque ut iusto maior cupido, ita ut iuveni
et in tantis sane remittenda rebus; iam pietas erga parentes, quorum
Olympiada inmortalitati consecrare decreverat, Philippum ultus erat; iam in
omnes fere amicos benignitas, erga milites benivolentia, consilium par
magnitudini animi et, quantam vix poterat aetas eius capere, sollertia;
modus inmodicarum cupiditatum; Veneris intra naturale desiderium usus, nec
ulla nisi ex permisso voluptas, ingenii profecto dotes erant. Illa
fortunae: dis aequare se et caelestes honores accersere; et talia
suadentibus oraculis credere, et dedignantibus venerari ipsum vehementius
quam par esset irasci; in externum habitum mutare corporis cultum; imitari
devictarum gentium mores, quos ante victoriam spreverat. Nam iracundiam et
cupidinem vini, sicuti iuventa inritaverat, ita senectus mitigare
potuisset. Fatendum est tamen, cum plurimum virtuti debuerit, plus debuisse
fortunae, quam solus omnium mortalium in potestate habuit. Quotiens illum a
morte revocavit! quotiens temere in pericula vectum perpetua felicitate
protexit! Vitae quoque finem eundem illi, quem gloriae, statuit.
Exspectavere eum fata, dum Oriente perdomito aditoque Oceano quidquid
mortalitas capiebat inpleret. Huic regi ducique successor quaerebatur; sed
maior moles erat, quam ut unus subire eam posset. Itaque nomen quoque eius
et fama rerum in totum propemodum orbem reges ac regna diffudit;
clarissimique sunt habiti, qui etiam minimae parti tantae fortunae
adhaeserunt.
Ceterum Babylone, - inde enim devertit oratio, - corporis eius custodes in
regiam principes amicorum ducesque copiarum advocavere. Secuta est militum
turba cupientium scire, in quem Alexandri Fortuna esset transitura. Multi
duces frequentia militum exclusi regiam intrare non poterant, cum praeco
exceptis, qui nominatim citarentur, adire prohiberet. Sed precarium
spernebatur imperium. Ac primum eiulatus ingens ploratusque renovatus est,
deinde futuri exspectatio inhibitis lacrimis silentium fecit. Tunc Perdicca
regia sella in conspectum volgi data, in qua diadema vestisque Alexandri
cum armis erant, anulum sibi pridie traditum a rege in eadem sede posuit.
Quorum aspectu rursus obortae omnibus lacrimae integravere luctum. Et
Perdicca: "Ego quidem", inquit, "anulum, quo ille regni atque imperii vires
obsignare erat solitus, traditum ab ipso mihi, reddo vobis. Ceterum,
quamquam nulla clades huic, qua adfecti sumus, par ab iratis dis excogitari
potest, tamen magnitudinem rerum quas egit intuentibus credere licet,
tantum virum deos adcommodasse rebus humanis, quarum sorte conpleta cito
repeterent eum suae stirpi. Proinde, quoniam nihil aliud ex eo superest,
quam quod semper ab inmortalitate seducitur, corpori nominique quam primum
iusta solvamus haud obliti in qua urbe, inter quos simus, quali praeside ac
rege spoliati. Tractandum est, commilitones, cogitandumque ut victoriam
partam inter hos, de quibus parta est, obtinere possimus. Capite opus est:
hocine uno an pluribus, in vestra potestate est. Illud scire debetis,
militarem sine duce turbam corpus esse sine spiritu? Sextus mensis est, in
quo Roxane praegnans est. Optamus ut marem enitatur, cuius regnum dis
adprobantibus futurum, quandoque adoleverit. Interim, a quibus regi
velitis, destinate." Haec Perdicca.
Tum Nearchus Alexandri modo sanguinem ac stirpem regiae maiestati convenire
neminem ait posse mirari; ceterum, exspectari nondum ortum regem et, qui iam
sit, praeteriri, nec animis Macedonum convenire, nec tempori rerum. Esse a
Barsine filium regis: huic diadema dandum. Nulli placebat oratio. Itaque
suo more hastis scuta quatientes obstrepere perseverabant, iamque prope ad
seditionem pervenerant, Nearcho pervicacius tuente sententiam. Tum
Ptolomaeus: "Digna prorsus est soboles", inquit, "quae Macedonum imperet
genti, Roxanes vel Barsinae filius, cuius nomen quoque Europam dicere
pigebit, maiore ex parte captivi! Est cur Persas vicerimus, ut stirpi eorum
serviamus? quod iusti illi reges, Dareius et Xerxes, tot milium agminibus
tantisque classibus nequiquam petiverunt. Mea sententia haec est, ut sede
Alexandri in regia posita, qui consiliis eius adhibebantur, coeant,
quotiens in commune consulto opus fuerit, eoque, quod maior pars eorum
decreverit, stetur; duces praefectique copiarum his pareant." Ptolomaeo
quidam, pauciores Perdiccae adsentiebantur. Tum Aristonus orsus est dicere
Alexandrum consultum, cui relinqueret regnum, voluisse optimum deligi:
iudicatum autem ab ipso optimum Perdiccam, cui anulum tradidisset: neque
enim unum eum adsedisse morienti, sed circumferentem oculos ex turba
amicorum delegisse cui traderet. Placere igitur summam imperii ad
Perdiccam deferri. Nec dubitare quin vera censeret. Itaque universi
procedere in medium Perdiccam et regis anulum tollere iubebant.
Haerebat inter cupiditatem pudoremque et, quo modestius quod exspectabat
adpeteret, pervicacius oblaturos esse credebat. Itaque cunctatus diuque,
quid ageret, incertus ad ultimum tamen recessit, et post eos, qui sederant
proximi, constitit. At Meleager, unus e ducibus, confirmato animo quem
Perdiccae cunctatio erexerat: "Nec di sierint", inquit, "ut Alexandri
Fortuna tantique regni fastigium in istos humeros ruat. Homines certe non
ferent. Nihil dico de nobilioribus quam hic est, sed de viris tantum, quibus
invitis nihil perpeti necesse est. Nec vero interest, Roxanes filium,
quandoque genitus erit, an Perdiccan regem habeatis, cum iste sub tutelae
specie regnum occupaturus sit. Itaque nemo ei rex placet, nisi qui nondum
natus est; et in tanta omnium festinatione non iusta modo, sed etiam
necessaria exactos menses solus exspectat, et iam divinat marem esse
conceptum. Quem vos dubitetis paratum esse vel subdere? Si, me Dius Fidius,
Alexander hunc nobis regem pro se reliquisset, id solum ex his, quae
imperasset, non faciendum esse censerem. Quin igitur ad diripiendos
thesauros discurritis? harum enim opum regiarum utique populus est heres."
Haec elocutus per medios armatos erupit, et, qui abeunti viam dederant,
ipsum ad pronuntiatam praedam sequebantur.
Iamque armatorum circa Meleagrum frequens globus erat: in seditionem ac
discordiam versa contio, cum quidam plerisque Macedonum ignotus ex infima
plebe: "Quid opus est", inquit, "armis civilique bello habentibus regem,
quem quaeritis? Arrhidaeus, Philippo genitus, Alexandri paulo ante regis
frater, sacrorum caerimoniarumque consors modo, nunc solus heres,
praeteritur a vobis. Quo suo merito? quidve fecit cur etiam gentium communi
iure fraudetur? Si Alexandro similem quaeritis, numquam reperietis; si
proximum, hic solus est." His auditis contio primo silentium, velut iussa,
habuit: conclamant deinde pariter, Arrhidaeum vocandum esse, mortemque
meritos, qui contionem sine eo habuissent. Tum Pithon plenus lacrimarum
orditur dicere, nunc vel maxime miserabilem esse Alexandrum, qui tam
bonorum civium militumque fructu et praesentia fraudatus esset: nomen enim
memoriamque regis sui tantum intuentes ad cetera caligare eos, haud ambigue
in iuvenem, cui regnum destinabatur, infensus; probra, quae obiecerat,
magis ipsi odium quam Arrhidaeo contemptum attulerunt: quippe dum
miserentur, etiam favere coeperunt. Igitur non alium regem se quam eum, qui
ad hanc spem genitus esset, passuros pertinaci adclamatione declarant,
vocarique Arrhidaeum iubent. Quem Meleager infestus invisusque Perdiccae
strenue perducit in regiam, et milites Philippum consalutatum regem
appellant.
Ceterum haec vulgi erat vox, principum alia sententia. E quibus Pithon
consilium Perdiccae exsequi coepit, tutoresque destinat filio ex Roxane
futuro Perdiccam et Leonnatum, stirpe regia genitos. Adiecit ut in Europa
Craterus et Antipater res administrarent. Tum iusiurandum a singulis
exactum, futuros in potestate regis geniti Alexandro. Meleager, - haud
iniuria metu supplicii territus, cum suis secesserat, - rursus Philippum
trahens secum inrupit regiam clamitans suffragari spei de novo rege paulo
ante conceptae robus aetatis: experirentur modo stirpem Philippi, et filium
ac fratrem regum duorum; sibimet ipsis potissimum crederent. Nullum
profundum mare, nullum vastum fretum et procellosum tantos ciet fluctus
quantos multitudo motus habet, utique si nova et brevi duratura libertate
luxuriat. Pauci Perdiccae modo electo, plures Philippo, quem spreverant,
imperium dabant. Nec velle nec nolle quicquam diu poterant, paenitebatque
modo consilii, modo paenitentiae ipsius. Ad ultimum tamen in stirpem regiam
inclinavere studiis. Cesserat ex contione Arrhidaeus, principum auctoritate
conterritus; et, abeunte illo, conticuerat magis quam elanguerat militaris
favor. Itaque revocatus vestem fratris, eam ipsam, quae in sella posita
fuerat, induitur. Et Meleager thorace sumpto capit arma, novi regis
satelles; sequitur phalanx, hastis clipeos quatiens, expletura se sanguine
illorum, qui adfectaverant nihil ad ipsos pertinens regnum. In eadem domo
familiaque imperii vires remansuras esse gaudebant: hereditarium imperium
stirpem regiam vindicaturam; adsuetos esse nomen ipsum colere venerarique,
nec quemquam id capere, nisi genitum ut regnaret.
Igitur Perdicca territus conclave, in quo Alexandri corpus iacebat,
obserari iubet. DC cum ipso erant spectatae virtutis; Ptolomaeus quoque se
adiunxerat ei puerorumque regia cohors. Ceterum haud difficulter a tot
milibus armatorum claustra perfracta sunt. Et rex quoque inruperat stipatus
satellitum turba, quorum princeps Meleager. Iratusque Perdicca hos, qui
Alexandri corpus tueri vellent, sevocat; sed qui inruperant, eminus tela in
ipsum iaciebant. Multisque vulneratis tandem seniores, demptis galeis quo
facilius nosci possent, precari eos, qui cum Perdicca erant, coepere, ut
absisterent bello regique et pluribus cederent. Primus Perdicca arma
deposuit; ceterique idem fecere. Meleagro deinde suadente ne a corpore
Alexandri discederent, insidiis locum quaeri rati diversa regiae parte ad
Euphraten fugam intendunt. Equitatus, qui ex nobilissimis iuvenum
constabat, Perdiccam et Leonnatum frequens sequebatur, placebatque excedere
urbe et tendere in campis. Sed Perdicca ne pedites quidem secuturos ipsum
desperabat; itaque, ne pedites quidem secuturos ipsum desperabat; itaque,
ne abducendo equites abrupisse a cetero exercitu videretur, in urbe
subsistit.
At Meleager regem monere non destitit ius imperii Perdiccae morte
sanciendum esse; ni occupetur inpotens animus, res novaturum: meminisse eum
quid de rege meruisset, neminem autem ei satis fidum esse quem metuat. Rex
patiebatur magis, quam adsentiebatur. Itaque Meleager silentium pro imperio
habuit, misitque regis nomine, qui Perdiccam accerserent; isdem mandatum ut
occiderent, si venire dubitaret. Perdicca nuntiato satellitum adventu
sedecim omnino pueris regiae cohortis comitatus in limine domus suae
constitit; castigatosque et Meleagri mancipia identidem appellans sic animi
vultusque constantia terruit, ut vix mentis compotes fugerint. Perdicca
pueros equos iussit conscendere, et cum paucis amicorum ad Leonnatum
pervenit, iam firmiore praesidio vim propulsaturus, si quis inferret.
Postera die indigna res Macedonibus videbatur Perdiccam ad mortis periculum
adductum, et Meleagri temeritatem armis ultum ire decreverant. Atque ille
desitione provisa, cum regem adisset, interrogare eum coepit, an Perdiccam
conprehendi ipse iussisset. Ille Meleagri instinctu se iussisse respondit:
ceterum non debere tumultuari eos, Perdiccam enim vivere. Igitur, contione
dimissa Meleager equitum maxime defectione perterritus inopsque consilii, -
quippe in ipsum periculum recciderat, quod inimico paulo ante intenderat, -
triduum fere consumpsit incerta consilia volvendo. Et pristina quidem
regiae species manebat; nam et legati gentium regem adibant, et copiarum
duces aderant, et vestibulum satellites armatique conpleverant. Sed ingens
sua sponte maestitia ultimae desperationis index erat; suspectique invicem
non adire propius, non conloqui audebant secretas cogitationes intra se
quoque volvente, et ex conparatione regis novi desiderium excitabatur
amissi. Vbi ille esset, cuius imperium, cuius auspicium secuti erant,
requirebant: destitutos se inter infestas indomitasque gentes, expetituras
tot suarum cladium poenas, quandoque oblata esset occasio. His
cogitationibus animos exedebant, cum adnuntiatur equites, qui sub Perdicca
essent, occupatis circa Babylona campis frumentum, quod in urbem vehebatur,
retinuisse. Itaque inopia primum, deinde fames esse coepit, et, qui in urbe
erant, aut reconciliandam cum Perdicca gratiam, aut armis certandum esse
censebant.
Forte ita acciderat ut, qui in agris erant, populationem villarum
vicorumque veriti confugerent in urbem, oppidani, cum ipsos alimenta
deficerent, [urbe] in agros, et utrique generi tutior aliena sedes quam sua
videretur. Quorum consternationem Macedones veriti in regiam coeunt,
quaeque ipsorum sententia esset, exponunt. Placebat autem legatos ad
equites mitti et de finienda discordia armisque ponendis. Igitur a rege
legatur Pasas Thessalus et Amissus Megalopolitanus et Perilaus. Qui, cum
mandata regis edidissent, non aliter posituros arma equites, quam si rex
discordiae auctores dedidisset, tulere responsum. His renuntiatis sua
sponte milites arma capiunt; quorum tumultu e regia Philippus excitus:
"Nihil", inquit, "seditione est opus; nam inter se certantium praemia, qui
quieverint occupabunt. Simul mementote rem esse cum civibus, quibus spem
gratiae cito abrumpere ad bellum civile properantium est. Altera legatione
an mitigari possint experiamur. Et credo nondum regis corpore sepulto ad
praestanda ei iusta omnis esse coituros. Quod ad me attinet, reddere hoc
imperium malo quam exercere civium sanguine; et, si nulla alia concordiae
spes est, oro quaesoque, eligite potiorem." Obortis deinde lacrimis diadema
detrahit capiti dexteram, qua id tenebat, protendens, ut, si quis se
digniorem profiteretur, acciperet. Ingentem spem indolis ante eum diem
fratris claritate suppressae tam moderata excitavit oratio. Itaque cuncti
instare coeperunt, ut quae agitasset exsequi vellet. Eosdem rursus legat
petituros, ut Meleagrum tertium ducem acciperent. Haud aegre id inpetratum
est: nam et abducere Meleagrum Perdicca a rege cupiebat et unum duobus
inparem futurum esse censebat. Igitur, Meleagro cum phalange obviam egresso
Perdicca equitum turmas antecedens occurrit. Vtrumque agmen mutua
salutatione facta coit, in perpetuum, ut arbitrabantur, concordia et pace
firmata.