Hygini Gromatici
De Limitibus
This text comes from an unknown edition.

Limites lege late patere debent secundum constitutionem, qui agros dividi iusserint. Non quia modus ullus ex mensura limitibus adscribitur: solum lex observari debet. Maximus decimanus et cardo plus patere debent sive ped. XXX, sive ped. XV, sive ped. XII, sive quot volet cuius auctoritate fit. Ceteri autem limites, qui subruncivi appellantur, patere debent ped. VIII.
In maximo autem decimano <et cardine> lapidem ponis, et inscribis DECVMANVS MAXIMVS et CARDO MAXIMVS.
Forma autem sic scribi debebit: DEXTRA DECVMANVM et SINISTRA, CI<TR>A CARDINEM et VLTRA. Lapides ne minus duodrantales poni oportet, altos ped. III. Inscribi sic debent, ut dextra decumanum <k. K. I spectanti ad occidentem scriptura sursum versus sit> D. D. I: quae pars <ad cardinem spectat k. K. I, sic> erit inscriptura sursum versus, ut ad septentrionem spectanti sit K. K. I.
[2] Similiter dextra decumanum ultra cardinem sic inscrib<is>, ut D. D. I spectanti a<d> occidente<m> scriptura su<r>sum versus sit: quae pars ad cardinem spectat u. K. I, sic inscribi debet, ut inspectanti meridie<m> scriptura sursum versus si<t VL>TRA CARDINEM PRIMVM. Sinistra autem [d] d. I k. K. I sic inscribi debe[n]t sursum versus, ut <spectanti> orientem <sit> SINISTRA <D. I>: quae autem pars a<d> cardinem <spectat>, sic inscribi debet, ut septentrionem spectan<ti> sit [totum] sursum versus inscriptum C. K. I. Vltra autem sic inscribi debet ut, quae pars ad decimanum spectat, spectanti o<ri>entem sursum versus si<t> inscrip<tum> S. D. I: quae pars a<d> cardinem spectat, sic inscribi debet, ut meridie<m> spectanti sit inscriptum ultra cardinem primum V. K. I.
Quintum quemque limitem diligenter agi oportet, et praec<i>dere mensura cardinem, ut quadraturae diligenter cludi possint. Lapidem autem in quintarios poni oportet, reliquos autem roboreos.
Solet de hac re esse disputatio, ut, si inscribatur D. M.
Et K. M., Ille qui a maximo proximus <est> dicatur inscribi oportere sive DEXTRA sive SINISTRA D. <V. K.> Sive PRIMVM sive SECVNDVM. Quaestio ergo haec est, utrum qui proximus maximo est secundus inscribi debeat an [ultra] primus. Vltra primum autem inscribi debet ideo, quod hic qui maximus dicitur et primus est. Ita idem capit hic. Qui ultra primum autem inscribitur, et secundu[s> est et no<v>um <us>que ultra solum observare debet. [3] Sed quacumque parte inscribis, sive ultra sive citra, sive dextra sive sinistra, mensura territorii usque fieri debet secundum legem divi Augusti QVA FALX ET ARATER IERIT. In forma generatim enotari debebit LOCA CVLTA et INCVLTA, SILVAE.
Mensura peracta sorte<s> dividi debent, et inscribi nomina per decurias [per homines denos], [s]e<t> in forma[s] sec[t]ari denum hominum accepta<e>, ut quo<t> singuli accipere debent [decem] in unum coniungantur; et in sortem inscribi SORS PRIMA [I] D. D. I ET SECVND<VM> ET III ET IIII <CITRA> CARDINEM ILLVM, quo usque mensura expleri decem hominum debebit, id est in quo<t> centuriis; similiter [h]om<ni>um decuriarum nomina in sortibus inscripta e<sse>, qua parte quae aut quota sors modum habeat, utrum ultra et dextra, utrum sinistra et ultra, aut citra; deinde ex decuriis, antequam sortes tollant, singulorum nomina in pittaciis et in sorticulis. Et id<eo> ipsi sortientur, ut sciant quis primo aut quoto cumque loco exeant. Igitur omnem sortem ponere debent, in qua totius pe<rtic>ae modus adscriptus erit. Haec sortitio ideo necessaria est, nequis queri possit, se ante debuisse sortem tollere et [in] meliorem fortasse potuisse incidere agri modum, aut sit disceptatio, quis ante sortem tollere debeat, cum omnes in aequo sint.

FORUM ROMANUM